Florent Devos

(foto voorblad bundel Retrospectieve, uitgegeven door stad Ronse)

Op de Veemarkt loop je makkelijk voorbij aan het huis waar enkel een kleine gedenkplaat aangeeft dat hier het ouderlijk huis staat van beeldhouwer Florent Devos. Deze Ronsenaar werd weliswaar in Zulzeke geboren in 1922, hij zou in 1997 in zijn geliefde Ronse overlijden. Werk van hem kan je doorheen de stad ontdekken. 

Zo vind je aan het station de Ronsiese Zot, een hulde aan de Bommelsfeesten, aan het Koning Astridplein een beeld van pedagoog Ovide Decroly, in het Bruulpark een beeld van Stefaan Modeste Glorieux en op de hoek van de Elzelestraat en de Oude Vesten het borstbeeld van Ephrem Delmotte, componist van heel wat Bommelsdeuntjes. Als beeldhouwer heeft Devos immers de stad een gelaat gegeven en hoewel zijn werk alom tegenwoordig is, is de man zelf een beetje in de vergetelheid geraakt. Dat was zeker één van de redenen waarom een werkgroep onder auspiciën van het stadsbestuur een retrospectieve organiseerde in 2007, tien jaar na zijn overlijden. 
Florent Devos werd dus zoals hierboven geschreven geboren in Zulzeke in 1922 en een jaar later verhuisde het gezin naar de Veemarkt 20. Zijn vader was een schrijnwerker met grote interesse voor kunst. Florent toonde al vroeg talent voor tekenen en in 1936, op 14-jarige leeftijd, mocht hij dan ook de opleiding "beeldhouwen en bouwkunst" volgen aan Saint-Luc in Doornik. Later, in de Tweede Wereldoorlog, vervelde die opleiding tot "beeldhouwkunst en tekenen". In 1943 studeerde hij af en hij werd algauw leraar tekenen aan het Koninklijke Atheneum, daarna leraar hout aan de Vakschool Adolphe Hullebroeck en de Rijkstechnische School van Ronse. 

(bron: bundel Retrospectieve, uitgegeven door stad Ronse)

Florent Devos was echter veel meer dan enkel de beeldhouwer, hij was medebezieler van de heropleving van enkele tradities, zoals Zotte Maandag (dat zou uitgroeien tot de Bommels) en de Fiertel, waarvoor hij de vlaggen ontwierp. Hij excelleerde niet alleen in tekenen (en uiteraard ook beeldhouwen), maar ook in houtsnijkunst.

Elisa Maréchalle

(foto: stad Ronse)

Gisterenavond vond in de bib van Ronse een tweede lezing plaats in het kader van de Erfgoeddag, waarbij opnieuw een opmerkelijke kunstenares voor het voetlicht gebracht werd. Dit keer betrof het stillevenschilder Elisa Maréchalle (geboren Willocq), die leefde van 1849 tot 1923. 
Pieter-Jan Lachaert van het stadsarchief bracht deze Ronsese onder onze aandacht, waarbij hij niet alleen inzoomde op haar leven en werk, maar ook op haar belang én de redenen waarom ze in de vergetelheid raakte. 
Elisa Maréchalle(-Willocq) werd geboren in Hacquegnies, tussen Ronse en Leuze, maar verhuisde met haar gezin al vroeg naar Ronse. Ze huwde met Charles Maréchalle, een niet onverdienstelijk schilder die vooral binnen het leger carrière maakte als tekenleraar. Ze zou, wat heel uitzonderlijk is in de negentiende eeuw, pas een opleiding gekregen hebben (van haar man) nà haar huwelijk. Een tiental jaren was ze actief en schilderde ze dus vooral stillevens, op doek. Ze maakte deel uit van de Cercle des Femmes Peintres en stelde tentoon op enkele salons en tentoonstellingen in Brussel, Gent, Antwerpen, Doornik, Glasgow,...

 

 

(Stilleven met instrumenten, Elisa Maréchalle) 

Slechts weinig van haar werken zijn bekend en af en toe duikt er nog eens eentje op bij veiligen, maar voor het grote publiek is ze een nobele onbekende, onder meer omdat er geen werken van haar in publiek bezit zijn.
Het was een interessante kennismaking met één van minder bekende maar niettemin boeiende personen uit de late negentiende eeuw in Ronse.

Oscar Delghustprijs 2025

(foto Oscar Delghust: Archief Ronse)

Zondag werd in Ronse de 15e Oscar Delghustprijs uitgereikt. Dat is een vijfjaarlijkse prijs van de stad Ronse, ter waarde van 2500 euro, die wordt toegekend aan verdienstelijke historische studie over de geschiedenis van de stad Ronse en omgeving. De prijs is vernoemd naar één van de pioniers van de studie van de stadsgeschiedenis, dokter-historicus Oscar Delghust (naar wie ook een Ronsese straat vernoemd is).

Voorafgaand aan de prijsuitreiking was er een lezing door Ruben Pede, de archeoloog werkzaam bij Solva. Hij leidde de archeologische opgravingen n.a.v. de verbouwing van het stadhuis. Deze opgravingen werden net beëindigd. Voor volledige conclusies mag het dan nog te vroeg zijn, hij gaf al enkele krachtlijnen mee die uit de opgravingen naar voor komen, zeker in de context van reeds eerder verrichte archeologische opgravingen in het centrum van Ronse. Het werd een boeiende uiteenzetting waarin niet alleen duiding werd gegeven bij wat gevonden werd, maar ook interessante hypothesen opgeworpen werden voor verdere studie en onderzoek, vooral met betrekking tot de volmiddeleeuwse geschiedenis van Ronse. De laatmiddeleeuwse geschiedenis kan immers al behoorlijk goed in kaart gebracht worden als het gaat over hoe er in het centrum van Ronse gewoon werd, maar de periode vóór de 12e eeuw roept voorlopig nog meer vragen op dan dat ze antwoorden heeft prijsgegeven.

De Oscar Delghustprijs ging dit jaar naar historicus Nico Wouters, die de zaak Vindevogel onder de loep nam. Deze zaak is een erg beladen onderwerp in Ronse, waarover hij met een meer afstandelijke en objectieve blik zijn licht liet schijnen. Leo Vindevogel was de oorlogsburgemeester van Ronse in WO II en werd erna veroordeeld tot de doodstraf wegens collaboratie en geëxcuteerd, waarmee hij het enige Belgische parlementslid is dat effectief de doodstraf kreeg voor zijn rol onder de Duitse bezetting.
We citeren uit het juryrapport:

“Door feiten en herinneringscultuur tegenover elkaar te plaatsen, ontleedt de auteur zorgvuldig hoe een complex web van emoties, bronnenproblemen en jarenlange polemiek de zaak‑Vindevogel heeft gevormd, en reikt hij een genuanceerd, historisch onderbouwd tegengewicht aan voor decennialange mispercepties.”

“Geen sinecure voor een gepolitiseerde zaak waarover er al zoveel inkt is gevloeid. De werkelijkheid blijkt -zoals zo vaak- niet zwart-wit te zijn.”

“In wezen een meta-studie van vele decennia historisch onderzoek en polemiek.”

(bron: website stad Ronse) 

Nico Wouters, directeur van CegeSoma – Studiecentrum Oorlog en Maatschappij, ontving de prijs voor zijn artikel in het Belgische Tijdschrift voor Nieuwste Geschiedenis, dat je hier (pdf) kan lezen.

Louise Héger

(bron: Eline Sciot "J'ai soif d"un grand ciel", 2010)

Afgelopen dinsdag organiseerden de bib van Ronse, de Geschiedkundige Kring van Ronse en de kunstacademie een eerste van twee lezingen n.a.v. Erfgoeddag. 
Kunsthistorica Eline Sciot (momenteel werkzaam in het Afrikamuseum in Tervuren) liet haar licht schijnen over de vrouwelijke Brusselse landschapsschilder Louise Héger. Onder de titel J'ai soif d'un grand ciel belichtte ze haar werk en leven aan de hand van het brievenarchief dat het Museum voor Schone Kunsten in Gent beheert. Behalve de levensloop en werken van Héger, kwamen de persoonlijke én maatschappelijke context waarin ze eind negentiende en vooral begin twintigste eeuw schilderde, aan bod. Er was niet alleen de reeds bekende barrière waar vrouwelijke kunstenaars, die pas recent meer aandacht beginnen te krijgen, mee worstelden: weinig scholingsmogelijkheden, weinig expositiekansen, weinig aandacht en door mannen vaak in een hoekje van "amateurisme" geduwd. Ze had als ongetrouwde vrouw ook een reputatie als eerbare vrouw hoog te houden, wat ervoor zorgde dat ze lange tijd steeds een man als chaperone nodig had om te gaan schilderen (in open lucht, zoals toen voor landschapsschilders de gewoonte werd). Ook bezoeken aan mannelijke collega's en hun ateliers waren niet evident. 
De kunsthistorica slaagde er in deze lezing goed in om een beeld te schetsen van die maatschappelijke context (naast persoonlijke factoren die een invloed hadden op de carrière van Louise Héger) en dat vormt ongetwijfeld een mooie instap voor het verhaal dat de tweede lezing, volgende donderdag, zal brengen.

 Route des pêcheurs à Coxyde
(Bron: Collectie NAVIGO Visserijmuseum)

 

Op donderdag 30 april zal Pieter-Jan Lachaert het artistieke parcours van de Ronsese Elisa Maréchalle belichten. Ook deze lezing is gratis, je dient wel vooraf in te schrijven. Alle informatie vind je hier. 

Huiselijke zorgen

Een vrouw staat met gekruiste armen peinzend en ook wat meewarig te kijken: het beeld kijkt uit op het Jean-Baptiste Mouroitplein over het kleine parkje richting De Hoge Mote (met het MUST). Dit bronzen beeld is het werk Huiselijke zorgen van de bekende beeldhouwer en schilder Rik Wouters (1882-1916). Het beeld werd in twaalf exemplaren gegoten en staat onder meer ook in Mechelen, Antwerpen, Den Haag en zelfs Buenos Aires. Model voor het beeld stond Wouters' vrouw Nel (Duerinckx), die voor altijd zijn muze zou blijven. 
Hoewel uit Nels relaas van het ontstaan van het werk niet blijkt dat ze in die pose gekweld werd door huiselijke zorgen, is de titel treffend en is de uitgebeelde pose herkenbaar als die van een huisvrouw en moeder die zich om de dagelijkse beslommeringen bekommert.

Wie recht voor het parkje staat, kan niet naast het beeld kijken en evenmin naast de bomen die de aandacht trekken, zoals de gele trompetboom.

Malanderpark

Wie Ronse vanaf Oudenaarde binnenrijdt, wordt net voor hij vergast wordt op een magnifiek uitzicht vanaf de afzink op de Kruisstraat, nog eerst verleid met een blik op het Malanderpark, officieel het de l'Arbre de Malanderpark. Al is verleid misschien een iets te genereuze omschrijving gezien het park bij momenten (zoals nu wanneer de wilgen net geknot zijn) een wat troosteloze en armoedige aanblik biedt. 
Nochtans heeft het enkele troeven die nu nog onvoldoende uitgespeeld worden om ook een toeristische attractie te vormen. Wellicht heeft de ligging langs een drukke invalsweg met vrijwel geen enkele parkeergelegenheid daar ook mee te maken. 

De grond was oorspronkelijk een zandwinningsgebied voor de stad Ronse, tot die halfweg de vorige eeuw geschonken werd door de kasteelheer van het even hogerop gelegen kasteel de Malander (tegenwoordig aan de overzijde van de Kruisstraat). Deze Louis de l' Arbre de Malander is de grootvader van Isabelle de Malander, die in 1971 de Liechtensteinse prins Filips huwde. In 1951 ontwierp tuinarchitect René Pechère er de basis van de huidige tuin. In 2008 was het echter al in die mate achteruitgegaan dat volgens de Vlaamse bouwmeester het oorspronkelijk ontwerp niet meer zichtbaar was an sich, dat de originele planten en bomen wildgegroeid of zelfs verdwenen waren en dat ook het schitterende uitzicht belemmerd werd door hoge bomen. Het project tot de opmaak van een herwaarderings- en inrichtingsplan werd echter geannuleerd.

Tegenwoordig kan je gelukkig toch nog wat terugzien van het ontwerp, is het uitzicht enigszins hersteld en tref je nog steeds op het hoogste punt een gedenksteen met zonnewijzer.

René Pechère, die het park aanlegde, was een invloedrijk tuinarchitect. In Ronse stond hij in voor de heraanleg van het kloosterpand aan het Kaatsspelplein, nabij de Sint-Hermescrypte. Verder ontwierp hij o.a.:
- de tuin van het Belgisch paviljoen op de Wereldtentoonstelling Parijs 1937
- de tuinen van de kasteeldomeinen van Beloeil en Argenteuil
- het bovenste gedeelte van de Kruidtuin in Brussel
- in grote mate het uitzicht van de terreinen van Expo '58  
- de tuin van het Rijksadministratief Centrum in Brussel, in 2008 per ongeluk afgebroken maar in 2014 heraangelegd